Erabiltzen ez dena ez da hizkuntza



Testua: Aritz Ibañez

Hizkuntza baten normalizazioa harri txikitxo ugariz osatutako bidea da. “Axular” aldizkari honek Burlatako euskalduntzean bere harritxoa jartzen saiatu da azken 5 urteotan. Baina zer nolako egoeran dago Burlatan bide hori? Zer abiadan eraikitzen ari gara gure herrian euskararen normalizaziorako bidea? Isidro Rikarte euskara teknikariak azalduko digu urte hauetako bilakaera.
Gure aldizkariko aurreneko zenbakian euskararen egoeraren inguruan mintzatu zinenetik 5 urte pasa dira. Denbora honetan euskarak Burlatan izan duen bilakaerari so egiteko une egokia dela uste dugu.
Hace 5 años (en nuestro primer número) el técnico de euskara del Ayuntamiento de Burlada, Isidro Rikarte, nos ofrecia unas reflexiones sobre el euskera y Burlata. Ha pasado mucho tiempo y en esta entrevista nos vuelve a hacer su diagnóstico particular de la situación del euskara en nuestro pueblo.

Zer nolako osasuna du euskarak gure herrian?

Burlata Iruñerriko herria izaki, euskarak inguruko herrietan duen osasun egoera beretsua du hemen. Azkeneko erroldaren arabera burlatarren %8,24 gara euskaldunak. Gurasoengandik seme-alabenganako transmisio katea ez da eten eta hori oso garrantzitsua da.
Horretaz gain azken 5 urteotan aurrerapauso garrantzitsuak eman dira gure herrian, adibidez udalean. 1997. urtean euskararen erabilera arautzeko udal ordenantzak onartu ziren. Hauek, udalak herritarrekin dituen idatzizko eta ahozko harremanak elebidunak izanen direla agintzen dute. Hau da, bandoak, propaganda, kartelak,... ele biz idatzirik egonen dira. Ahozkoan, herritarrak aukeratu dezake zein hizkuntzatan nahi den mintzatu administrazioarekin. Horretarako udalak erabakiko du zein lanpostutan derrigorrezkoa den euskaraz jakitea. Horretaz gain, lan publikoa lortzeko beti meritutzat hartuko da euskaraz jakitea.
Azken 5 urteotako bertze lorpen bat musika eskolan euskarazko lerroa ezartzea izan da. Haurrei musika hezkuntza zein hizkuntzatan jaso nahi duten erabakitzeko aukera ematen zaie. Horretarako irakasleak birziklatu dira. Hasiera batean gatazkatxoa gerta zitekeen gauza bat era normalean eraman da aitzina.
Jorratzeko bideak geratzen zaizkigu hala ere. Adibidez, udalak euskaraz egiten duen kirol eskaintza ez da nahikoa. Polita izanen litzateke kirol iharduerak haurren hizkuntza ereduaren arabera antolatzea. Kontua da euskarari erabilera guneak ematea.

Adibidez ?

Erabat erdalduna den herri batean, Burlata kasu, euskarari ez bazaio erabilera gunerik eskaintzen, ez da erabiltzen. Eta erabiltzen ez dena ez da hizkuntza. Hizkuntzak komunikazio tresnak dira, ibiltzeko tresnak. Normalizazioa gehiago da hori eskaintza kulturala baino. Eskaintza kulturala egin behar da. Askotan itxura edo irudia baino ez da. Baina egiten al dugu euskaraz?. Hori da kontua. Zein funtzio betetzen dira euskaraz? Administrazio funtzioa betetzen al da euskaraz? Kultura funtzioa? Aisialdia? Hori da egin beharreko azterketa. Hizkuntza batek betetzen dituen funtzioak dira bere osasuna neurtzen dituztenak.

Administrazio publikoetan euska- raren erabilera mugatzen duen foru dekretuak zer nolako eragina izan du Burlatan?

Dekretua murriztailea da. Arras murriztailea. Euskararen erabilera idatzia murrizten du. Kartelak, señalizazioa, errotulazioa... Hori komunikazioa da. Baina baita irudia ere, eta garrantzitsua da. Gainera lehen lan deialdietan meritutzat hartzen zen euskaraz jakitea eta orain ia-ia ez da kontsideratzen. Soilik ingelera, alemaniera eta frantsesaren parean. Aztertu beharrekoa da Foru dekretuak kondizionatzen edo menperatzen ote dituen herrietako udal ordenantzak. Burlatakoa adibidez ez da aldatu baina orain lan deialdi batzuetan ez da euskara meritutzat hartzen, dekretuaren poderioz. Gainontzeko esparruetan udal ordenantza lehen betetzen zen bezala betetzen da orain ere.

 

Gurasoengandik seme-alabenganako transmisio katea ez da eten eta hori oso garrantzitsua da

 

Arestian burlatarren %8,24 eus- kalduna zela aipatu duzu. Kopu- ruaz gain hiztunen kalitatea ere garrantzitsua izanen da. Burlatan euskara erabiltzen al dugu?

Euskara Batzordeak egin izan ditu azkeneko 3-4 urteetan euskararen kale neurketak, hau da, kalean zenbat hitz egiten den. % 2 eta 3 arteko emaitzak neurtu ditugu. Hauen balioa diakronikoa da, urte ezberdinetako bataz bestekoak aztertu behar dira, alegia. Oso zaila da Burlatan fenomeno berezirik gertatzea. Hauek dira orokorrean Iruñerri osoan ematen diren emaitza berak.
Datu pozgarria da euskarazko haur matrikulazioa %35ekoa dela ikustea. Joera hori mantenduz gero, urteak pasa ahala, gutxi gora behera, hiztunen populazioa zenbateko horretara heltzen ahal da. Gero erabilera kontua da.
Konpondu gabe dauden arazoen artean 2 nabarmendu ditzakegu. Ermitaberri ikastetxean ez dago eskaera betetzeko adinako leku, eta euskarazko haurtzaindegirik ere ez dago.
Haurtzaindegietan Burlatan dagoen eskaintza bakarra “Egunsenti” haurtzaindegia da. Eta Nafar Gobernuarena da. Herriak ez du udal haurtzaindegirik. Egunen batetan horrelakorik egiten bada, eta proiektuak izan dira, espero dut udalak sentsibilitatea izatea eta bi lerroak bermatzea, Atarrabian, Zizurren eta Barañainen bezalaxe. Oraingoz Burlatako Udalak ez du ahalmenik “Egunsenti” haurtzain- degiari buruz erabakirik hartzeko. Baina espero dugu Udalak ahal duen neurrian Nafar Gobernuarekin hitz egitea egoera konpontzeko.

 
Azkeneko erroldaren arabera burlatarren %8,24 gara euskaldunak

Euskararen suspertzean bai politikariek bai eta herritarrek ere hartu beharreko ardurak dituzte. Zer egiten ahal dute batzuek zein bertzeek helburu hori lortzeko.

Herritarrak euskara ahal duen guztietan erabili behar du eta administrazioak euskara erabiltzeko aukerak eman behar dizkio herritar horri. Nafarroak bi hizkuntza ditu bere. Herritarrak bietako edozein aukeratzen ahal du eta administrazioak hori ahalbidetzeko egin beharreko guztiak egin behar ditu. Herritarrak aukera hori aprobetxatu behar du, euskara erabili behar du. Eta batzuetan ez da erabiltzen.

Gaur egun zein neurritan ematen da hori, Administrazioak euskara erabiltzeko aukera ematea eta herritarrek hori aprobetxatzea?

Adibide bat jarriko dizut. Udaleko 3 atezainetatik 2 euskaldunak dira eta elebitan hartzen dute telefonoa: “Ayuntamiento de Burlada, Burlatako Udala” esaten dute. Behin, jasotako dei horiei herritarrek euskaraz edo gazteleraz erantzuten zieten apuntatzeko eskatu nien atezainei. Hilabete baten buruan bataz bestekoa egin eta %13-k erantzun zuten euskaraz. Hau asko da. Aukera izanez gero herritarrek erabiltzen dute, baina ez beti. Batzuetan euskarazko kultur ekitaldiak programatu egiten dira eta zenbaitetan erantzuna oso tristea da. Jabier Muguruza bezalako abeslari eta idazlea herrira ekarri genuen abenduan eta 20 pertsona etorri ziren. Aukera hori ez zen aprobetxatu.

Azkenik, euskarak Burlatan bizi duen egoera horretan “Axular” bezalako herri aldizkari euskaldun batek zer eragina dauka?

Oso garrantzitsua. Euskararekin elkartzeko arestian aipatzen genituen gune horietako beste bat da. Herri aldizkariek preziski oso paper garrantzitsua jokatzen dute. “Axular” jaio zenean nik denbora gehiegirik ez zuela iraunen pentsatu nuen. Zorionez tronpatu egin nintzen. Noski, zuen zuzendaria hain burugogorra eta langilea zenik ez nekien. Oso zaila da gainera horrelako aldizkari bat mantentzea. Gazteleraz oso zaila da. Euskaraz are zailagoa. Irakurleak gutxiago dira eta finean irakurleek mantentzen dute aldizkari bat. “Axular”-ek lortu du atal interesgarriak finkatzea eta aldizkaria herriarekin lotzea. Eta euskaldunek horrelako aukera bat izatea oso garrantzitsua da.

Eraiki beharreko bidea luzea da, beraz. Axularrek bere harritxoa jartzen jarraituko du bertze hainbat urtez. Jarri zuek ere zuenak. EUSKARAZ EGIN!

 

Aukera izanez gero herritarrek euskara erabiltzen dute