Udazken, ihartze, larrazken, neguantz, udagoien, udatzen ... Makina bat hitzek adierazten dute urte-sasoi honetan gertatzen dena. Gure atzinekoek hagitz ongi ezagutzen baitzuten bizitzaren zikloa.

Berriro ere, gaua egunari argia lapurtzen hasi zaio, mendiak, bere azalean, kolore horiak eta marroiak erakusten ditu eta zuhaitzek gustukoa dute beren burua biluzik aurkeztea. Jadanik udazkenean edo larrazkenean gaude, irailaren 23an, udazke- neko ekinozioan, egin dugu sarrera eta abenduaren 21an neguko solztizioarekin bere helmugara heldu arte, udal-diaren eta negualdiaren arteko bidea egin beharko du urtaro honek.

Udaberria bezala, udazkena tarteko urtaroa dugu, uda bero eta lehorra eta negu hotzaren artean dagoena, hori dela eta, gorabeherak nagusituko dira eguraldi mota desberdin eta alderantzizkoak agertuz. Udatik udazkenera igarotzea pixkana- ka egiten da, aurrerakadak eta atzerakadak daudelarik kontraste gogorrak izaten dira ezaugarri, oso eguraldi mota ezberdinak eta sarritan zoroak izanez.
Iraila dugu udazkeneko lehengo hilabetea, hilabete epela da, egun gehienak udakoen antzekoak dira eta benetako egun beroak suerta daitezke. Gainera, gauak ez dira oraindik oso hotzak. Hala ere, eguraldiari dagokionez oso hilabete aldakorra da. Iratzearen hilabetea den honetan upelak prestatzen hasten da. Iraila, askoren ustez, euskaldunen egutegi zahar batean urtearen azkeneko hilabetea izanen zen, hortik omen dator iraila izenda- tzeko buruila izena, jasotzen dituen beste izen batzuk buruila, uraila, garoila eta setemer dira. Lehen, irailean pertsonen umorea zorotzen zela uste zen, dena den, hau pasagarria zen. Hilabete hau ere, oroimen bitxien denbora bezala ezagu- tzen zen.
Urria udazkeneko hilabete tipikoa dugu, udaren eragina desagertuz baitoa. Salbuespe- nak salbu, euritsua izaten da, euri jasak normalean haize zakarrak lagundurik heldu ohi dira, ur jausien ondoren egun oskarbiak datoz. Hilabete hau gertatu beharren gertatzeko aldia da. Bilketaren hilabetea dugu hau, beste askoren aburuz, urritasunaren denboral-dia da.