..FITEROKO ARTELANAK

..HEGOALDEAN ERE BADA EDERRIK (III)

 
Testua: Mattin Ugalde

 

 

 
En este nuevo artículo Mattin nos traslada hasta Fitero. Allí podremos observar las maravillas que la naturaleza ha esculpido en las rocas, y la maravilla que el hombre ha construido en esas tierras ribereñas, el monasterio de Fitero

Iruñerritik hegoalderako mendi eta naturaren txokoak ezagutarazteko ibilbidetxo honetan orain arte baino hegoalderago joanen gara, adiskide. Izan ere, Fiteroko lurrak Ebro ibaia pasatakoak dira eta, oraindik ere, Nafarro- akoak dira. Agian bazenekien, baina gure hegoaldeko mugak ibai horretan bertan amaitzen direla uste dutenik bada gure artean... Lizarraldeko erriberan bai gertatzen dela horrela, baina Tutera inguruan ez.
Gaurkoa oso ibilaldi motza da, baina zinez bitxia. Hain, zeren “artelana” dei dezakegun, naturak forma kapritxoso eta politak eratu baititu bisitatuko dugun menditxoan. Geroago, eta Fitero herriko udalerrian bertan egonen garenez, bertako artelana bisitatzea (hau gizakiak egina) proposatzen dizugu: ertaroko monastegia. Ez ahaztu, beraz, argarzi kamera, bi artisauen lanaz oroimen politak gorde ahal izateko.Harira: menditxoaren izenaz ez gaude oso ziur. Mapa batzuetan “Las roscas” eta besteetan “Las torcas” deitzen dute, baita “Peñarroya” ere. Eta, gainera, hiru izen hauek egokiak iruditzen zaizkigu: harrian (areharrizko estratu horizontaletan) landuriko formek “erroskoak” dirudite (emakumeek urontziak eramateko buruan paratzen zituzten zapi kiribilduak), “torkak” ere ematen dute (geologian, isolatuak geratu diren dorretxoak edo) eta ingurukoarekin konparatuta bai gorrixka dela menditxoa.

 
Orain arte ibaitxoaren ondoko baratzak ikusiko ditugu eta, gure ezkerrean, goi lautada baten amaiera suposatzen duen lurrezko horma naturalaren ondoan, sahats handi batzuk ere bai. Zonalde hau hain idor eta, aldi berean, humanizatua denez, nekez aurkituko dugu gizakiak ez landaturiko zerbait, klima mediterraniar kontinenta- leko basoaen arrastorik gabe baitago; bai, ordea, idorreriaza- leak (xerofiloak) diren landare txikiak, hurbiletik aztertzea merezi dutenak. Nolako trebezia Naturarena, bai Pirinioetako gailurrik garaienetan bai basa- mortuetan bizia sortzeko gai baita! Eta, askotan, mendizalea fite joaiten da tontorrera, miraritxo horietaz ez oharturik. A, ze xinpleak garen...

Behin ikuspegi piska bat zabalagoa ematen duen kobatxoaren sarrera zabalean egonik, bi posibilitate izanen duzu: bata, ibai ondoko bidera jeistea eta markaturiko bidean jarraitzea; bertzea, kobara sartzeko erabiltzen den lur higatuaren aldapari segitzea eta korral-ukuilu baten ondoan aterako zara, jada haran ttipiaren gaineko terrazara. Bide markatuak leku honetara ere eramanen gaitu, Bainuetxerantz piska bat hurbildu ondoren.
Goi lautadatxo honetatik ibiliko gara, baina orain ekialdeko norabidean, gure helburua lortzeko. Ikuilutik mendebaldera dagoen puntatxoa igotzea ez legoke gaizki, hor egon baitzen (omen) gaztelu bat, mairuen garaikoa. Ez ahantzi Banu Qasimdarren lurretan gaudela...
Ikuiluan gaude, beraz, eta bertatik ekialdera bueltatzen gara. Eguzkia, hemen ia beti present, jaun ta jabe. Laster topatuko dugu gure helburua, dorretxoak eta bestelako forma higatuak dituen mendia. Eta, orduan, utzi pistatxoa eta hurbildu bere bizkarretik, ezkerreko dorretxorantz (bidex- ka bat ikusten da, eta ez da dirudien bezain gogorra). Hemen hasten da abentura eta ea nora eta nondik igoko garen pentsatzen hastea. Baina hori baino lehen, kuskusea itzazue bazterrak, egizue haurrarena (kontuz ziertzoarekin, eror ez zaitezten), ipotxen gaztelua dirudien paraje ttiki horretan.
Proposatzen duguna bidexkari herrialdera ematen duen aldapatik segitzea da. Paraleloki doa eta mendiaren ekialdean idekitzen den harantxo magiko- aren ikuspegi polita eskeintzen digu. Harantxo horretatik gailurra (gure ezkerrean dagoena) lortzeko biderik ez dago, baina posiblea da proposatzen duguna: sartu mailaz-maila, eskuinetik lehen-dabizi eta ezkerreko norabidea mantenduz ( kontuz bustita egotekotan), eta goia jo. Jeistea, goiko hortatik haitzaren zulotxo ea arraildurak gustora kuskuseatu ondoren, oso erreza da: hego magalean dagoen bidezidorra hartu eta ekialdeko muturretik ingura ezazue haitza, beherago doan errepidearekin bat egiten duen lurrezko bidea lortuz. Errepide hau hasierako zubitik Soriako lurretan dagoen Valverde herrira doa. Beraz, behera piska bat segi eta herrian gaude.
Bigarren artelana gozatzea faltako zaizue: Santa Mariaren monastegia zistertarra, zinez merezimenduzkoa. Herrian bertan topatuko duzue. Baina naturaren arteak utzi digun miresmena barne-barnean geratuko da, eta ziur Burlata- ratzean zera erranen diozuela zeuen buruari: “ba bai, hegoal- dean ere bada ederrik”.

Menditxoa diogu, zeren 649 metrotara iristen den (herria 422tan dago), baina altuera handien bila joatekotan argi dago ez duzula kotxea Alhama ibaiaren harantto honetan geldituko, ez da? “Roscas” mendiaren gibelean ere altuagoa eta bisitatuagoa den Atalaya mendia ere badago (739 m.rekin), baina gure aukerakoa denak baino bitxikeria gutxiago eskeintzen du.
Ibilbidea oso erreza da, eta are gehiago oraingo honetan, marra zuri eta berdeez osaturiko ibilbidetxoa jarri baita duela gutxi. Bere hasiera herriaren sarreran bertan (errepide nagusitik etorriz, Zintroniko pasata) topatuko duzu, zubitik sartu baino lehen, kartel handi batean. Alhama ibaiaren eskuinaldetik (mendebalera) jarraikiz, Bainuetxerako norab-i dea hartuz, “Cueva de la mora” deitua lortuko dugu gutxira (lurrezko eta igeltsuzko horman naturak eginikoa). Ez da linterna- rik beharko bisitatzeko, atari baten forma du eta.