|
Hizkuntz eskubideen
aldeko lan horretan, behatu ez ezik Behatokiak hizkuntz eskubideak sortu
ere egin behar ditu, Euskal Herriko zenbait lurraldetan-Iparraldean, Nafarroan-hizkuntz
eskubiderik ez baita, ez objekti- boki ez eta subjektiboki ere. Legeak
ez du halakorik aitortzen eta herritarrek eskubide horietaz gabeturik
atzematen dute beraien burua. Behatokiaren jardunak euskarak bere lurralde
guzietan babes ofiziala erdiestea lehenesten du, hori gabe herritarren
hizkuntz eskubideek ez baitute inolako bermerik.
2 - Ze bideetatik
helarazi ahal dizkiogu geure kexak Behatokiari?
Herritarren kexak, galderak zein aipamen positiboak jasotzeko Behatokiak
Euskararen telefo- noa zerbitzua paratu zuen abian. Euskal Herriko edozein
herritar edo elkartek telefonoz (902·194·332),
webgunez (www.behatokia.org) edo
posta arruntez (Marcelo Zelaieta 75, A3 eraikina,
25. bulegoa. 31014 Iruñea) du aukera zerbitzu horretaz
baliatzeko.
3 - Kexa bat jaso
ondoren zer prozedura jarraitzen duzue?
Kexa egiteko herritarrek beraien datuak eman behar dituzte, nahiz eta
Behatokiak datu horien konfidentzialtasun osoa bermatu. Kexa bakoitzari
espedientea irekitzen diogu eta kexaren nolakotasuna zehazten baliogarria
den edozein dokumentazio eskatu egiten diogu herritarrari. Behin espedientea
osoatuta dagoe- larik, kexa zuzenduta dagoen erakunde publiko zein pribatuari
kexa horren jakinarazpena egiten zaio idatziz eta eskatu ere egiten zaio
gertatutakoa konpontzeko eta berriz ez gertatzeko behar diren bideak jar
ditzala. Orduan, herritarrari bere kexari emandako bidera- ketaren berri
ematen diogu idatziz bai eta espedienteari esleitutako zenbakia ere, aurrerantzean
kexaren egoe- raz galdegiteko kode hori eskatuko baitzaio.
Erakunde aunitzek
erantzun egiten diote, idatziz edo telefo- noz, Behatokitik hartutako
jakinarazpenari eta normalean erantzun onak izaten dira. Erakundeak ez
badu erantzuten eta hizkuntz eskubideak urra- tzen jarraitzen badu, orduan
erakundearen ordezkariekin bilkura eskatzen du Behatokiak haren inguruko
kezka buruz buru agertu eta bere zuzentzea eskatzeko. Hortik goiti, salaketa
publikoaren aukera dago, bide judizialera jotzea edo hizkuntz eskubideez
arduratzen diren bertze erakundeetara jotzea (Arartekoa, adibidez, erakunde
publikoen kasuan). Behatokiak bideratzen dituen kasu guziak bere urteko
txostenean ager- tzen ditu.
4 - Nola erantzun
ohi dute instituzioek zuek aurkeztu- tako kexen aurrean?
Erantzun ezberdinak jaso ditugu. Erakunde publikoek normalean erantzuten
dute, hala egin ohi du Eusko Jaurlaritzak, adibidez. Estatuko Administra-
zioaren aldetik ere erantzunak hartzen ditugu. Normalean, asmo onen adierazpenak
dira, eta Behatokiaren ardura da, herritar kexagileen laguntzaz, gutun
horiek adierazpen hutse- tan gelditzen ote diren aztertzea eta, hala balitz,
berriz benetako konponbideak eskatzea.
Nafarroako Gobernuak, kexa anitz hartuta ere, ez ohi du erantzunik eman
eta berak onartutako legea urratzen du sistematikoki. Iruñeko Udaletik
erantzun bat edo bertze baizik ez dugu hartu, baina frogatu ahal izan
dugu zenbait kexa eta eskaera puntual (ordenantzak betetzen ez dituelako)
zuzendu egin duela.
5.- Nafarroako
Gobernuaren dekretuari buruz epaileek esandakoak zer aldatzen du?
Ekainaren bukaeran, Nafarroa- ko Justizia Epaitegi Nagusiak 372/200 Foru
Dekretua, Nafarro -ako administrazio Publikoetan euskararen erabilera
arautzen duena, baliogabetu zuten. Epaiak dioenez, erabakiaren kontra
ezin da helegiterik paratu baina Nafarroako Gobernuak erabakia helegin
zuen. Oraingo egoeran, paradoxikoa bada ere, epaileek ezdeusa dela erabaki
arren, ezin dugu erran 372/2000 Foru Dekretua baliogabetuta dagoenik,
Epaitegiak Nafarroa- ko Gobernuak jarritako helegi- tea atzera bota artio,
dudarik gabe eginen duena. Bitartean egoera zaila da. Nafarroako Gobernua
ez da epaia betetzen ari: errotulu ofizialak gaztelania hutsean idazten
ditu; euskaraz- ko izendapen ofiziala onartua duen arren Pamplona leku
izena gaztelania hutsean erabiltzen du; legez euskara ofiziala den eskualdeetako
herritarrei gazte- lania hutsezko jakinarazpenak bidaltzen dizkie; euskara
ofiziala ez ezik lan eta zerbitzu hizkun -tza duten eskoletara gaztelania
hutsezko gutunak igortzen ditu; hedabideetan argitaratzen duen informazio
publikoa gaztelania hutsean ematen du; herritarrek betetzeko inprimakiak
(erregis-tro nagusian, liburutegi publiko- etan edo ibilgailuen azterketa
teknikoa egiteko tailer ofiziale- tan) gaztelania hutsean manten- tzen
ditu. Bere informazio instituzionalaren berri ematen duen webgune ofiziala
bezala, gaztelania hutsez izaten segitzen du. Deialdi publikoetan ere,
euskara jakitea merezimen- du gisa hartzeari dagokionez, ez du indarrean
dagoen legedia aplikatzen.
Erran bezala, helegiteko
aukera ez bazuen ere, helegin du eta horrek prozesua bukatuta ez dagoela
errateko bide ematen dio. Nafarroako Gobernuaren helegitearen bidea amaituta-koan,
behin-betiko epaia izango da: 372/200 Foru Dekretua guziz deuseza da.
Afera da, bitartean, Nafarroako Gobernu- ak Euskararen Kontseilua berriz
biltzeko prozedura azkartu duela eta luze gabe epaileek baliogabetu zuten
dekretuaren antzeko bat indarrean paratzen ahal duela Euskararen Kontseilu
-aren txostena eskuratuta.
Legeak bere mugak
ditu eta Nafarroako euskaldunok ezin diogu soilik legeari begiratu geure
egoera hobetzeko. Gizar- tean eragina izatea da bidea euskaldunok gizartearen
parte garen aldetik.
Benetan
txalogarria Behatokitik egiten duten lana, izan ere, erakunde honi esker
euskaldu- nok askoz errezago adierazi dezakegu gure ezinegona gure eskubideak
errespetatzen ez direnean.
Burlatako Osasun etxeko
erdara hutsezko errotulazioaren inguru- ko kexa 2002ko martxoaren hasieran
Hizkuntz Eskubideen Behato- kiak kexa bat jaso zuen Burlata- ko Osasun
Etxeko errotulazioa erdara hutsean jarri zutelako. Martxoaren erdialdean
Behato -kiak kexa horren jakinarazpena Santiago Cervera Soto Kontsei-
lari jaunari igorri zion posta zertifikatuaz, eta egun horretan berean
kexa egileari bere kasuari emandako biderake- taren berri eta esleitutako
espediente zenbakia eman zizkion Behatokiak.
Nafarroako Gobernuaren
alde- tik, ez erantzuna ez egindakoa zuzentzeko erreakziorik, ez da izan
(guk dakigula behintzat), ez eta ekintza hori oinarritzen zuen legea guztiz
baliogabetuta gelditu zelarik ere. Jokaera horrek Nafarroako Gobernuak
legearen zer erabilera intere- satua egiten duen uzten du agerian: bere
alde delarik betetzera behartzen du, bere gustokoa ez delarik, berriz,
ez du legea betetzen. Horren konstantzia Behatokian gelditu da eta Nafarroan
hizkuntz eskubideen egoeraren diagnosia egitean datu objektibo horiek
arrunt baliogarriak zaizkigu eskubide urraketak frogatzen laguntzen baitute.
Errealitate hori modu objektiboan Euskal Herriko gizarte eta erakundeei,
estatuei eta nazioarteko eragileei aurkeztu eta haien aitzinean salatzea
da Behatokiaren zeregiteko bat.
|
